Harman :Geçmiş yıllarda çiftçilik yapmak hakikaten çok zor ve meşakkatli bir işti. Köylü Mart ayında indiği kırdan kasım ayından önce çıkamazdı. Harman zamanı ise insanlar evlerini terk edip harman yerlerine mesken tutarlardı. Günümüzde öyle mi? Eskiden bir çiftçinin bir ayda yapamadığını bir günde, hatta bir saatte yapabiliyoruz desek abartmış olmayız herhalde. Peki, bir ayı bir saate indirmenin sırrı neydi? Tabi ki modern tarım aletleriydi. Peki, nedir bu modern tarım aletleri? Tek tek saymaya kalsak herhalde sayfalar dolusu yazabiliriz. Ancak gurup altında toplarsak, Toprak İşleme makineleri, Gübre ve İlaçlama makineleri, Harman makineleri vb… lerini sayabiliriz.  Ama ben biraz nostalji yapıp atalarımızın kullanmış olduğu eski tarım aletleri ile köyümüzde nasıl harman yapıldığını anlatmaya çalıştım.

At, öküz ile çekilen ve ahşap gövdeli, toprağı süren ağaç gövdenin ucunda saban demiri bulunan karasabanla günlerce tarlalar sürülüp ekilmeye hazır edilirdi. Tabi bu karasabanı kullanmak her yiğidin harcı değildi. Belli bir derinlikte süreceksin, kırmayacaksın, vb… birçok hüner isterdi. 1975 yılında karasaban yerini boyunduruğa koşulmuş bir çift koşum hayvanının çektiği pulluğa bıraktı. Tabi pullukta motorların (Traktör) köye girmesiyle uzun süre kullanılamadı.

Bin bir zahmetle sürülen tarlalara elle saçmak suretiyle ekin ekilirdi. Herhangi bir sorun olmadan ve bolca yağmur yağması için dua edilirdi. Ekinler yetişip hasadı başladığında yarım çember biçiminde yassı, ensiz ve keskin metal bir bıçağa benzeyen orakla ekinler biçilir deste deste bırakılırdı. İlerleyen süreçte orağın yerini tırpan aldı. Sonra bu desteler aynen orağa benzeyen fakat ağzı keskin olmayan kavramalar yardımıyla toplanıp dömet haline getirilirdi.

Dömet halinde bulunan hasatlar delicelere ananat yardımıyla yüklenerek köyümüz her iki yakasında bulunan harman yerlerine getirilirdi. Öküzleri yürütmek içinde yaklaşık iki metre uzunluğunda ucu çivili övendere denilen değnekler kullanılırdı. Sonra delicelerin yerini beğir arabaları aldı. Övenderenin yerini ise kamçı aldı.

Ekinler harman yerine toplandıktan sonra düven ile yapabilecek kadarı, düz harman yerine saçılır, sonra da tek ya da çift koşum hayvanının çektiği ve üzerine ağırlık yapsın diye bir insanın veyahut bir taş parçası konulan düven ile bir müddet sağa, sonra bir müddet sola dönülerek günlerce turlar atılırdı. Hatta ara sıra altta kalanların üste çıkartmak için dirgen ile karıştırılırdı. Sapların saman, başakların tanelerine ayrılınca düven bir kenara bırakılır ve toplanıp tınaz haline getirilirdi. Rüzgârlı bir havada yaba yardımıyla savrularak saman ile taneler ayrılırdı. Bu işlemede tınaz sağurmak denirdi. Sonra ayrılan arpa veya buğdaylar ilk önce gözer sonra kalbur denilen bir nevi elekler ile elenerek iyice samandan arındırılır. Sonra bunlar çuvallara doldurulurdu. Sonra düvenler de tarih oldu, bunların yerini patos aldı.

Çuvallara konulan bu arpa ve buğdaylar kağnılarla, at arabalarıyla veyahut eşek sırtında evlere taşınır, kış için bir miktar buğday ayrılır ve geriye kalanlar ambarlara konulurdu. Kışlık için ayrılan zahire köyümüzün buz gibi kaynak sularının aktığı bunarlarında yıkanırdı. Otu çöpü ve toprağından ayrılan zahire kalburlara konulur ve suyu süzüldükten sonra büyük çarşaflara serilerek kurumaya bırakılırdı. Kış süresincede bu zahireler Bulkaz ve Çal deresinde bulunan su değirmenlerinde un haline getirilip goca kış boyunca yenilirdi.

Harman yerlerinde bulunan samanlar ise kağnı ve at arabalarına takılan geriler ile evlere günlerce taşınır, sonra bu taşınan samanlar yaba yardımıyla samanlıklara atılırdı.

Bu işlemler genellikle gün doğmadan başlayıp akşam gün batımına kadar devam eden ve günlerce süren çok yorucu işlerdi. Hatta köylümüz çoğu zaman sulu tarım yapılamayan köyümüz arazisin de emeklerinin karşılığını alamazlar, karınlarının doyduğuna şükrederlerdi.

Şimdi yukarıda bahsettiğimiz bazı terimlerin ne olduğunu detaylı olarak öğrenmeye çalışalım.

Ananat: Üç dişli bir tür dirgen. Dömet halinde toplanmış ekinleri deliceye yüklemeye ve harman yerindeki ekinleri potosa atmaya yarar.

Beyğir (At) Arabası: Atların çektiği iki veya dört tekerlekli arabalardır. İlk önceleri tatar arabası denilen at arabalarının yerini sonra bunlara göre daha konforlu yaylı at arabaları almıştır.

Boyunduruk: Çift süren veya kağnı arabasına koşulan hayvanların birlikte yürümelerini sağlamak için boyunlarına geçirilen ağaçtan yapılma bir alet.

Delice: Biçilen ekinlerin harman yerine taşımak için kullanılan tekerlekli araçlardır.

Dırmık (Tırmık): Uzun saplı ve bolca parmakları olan ekinin yerde kalanlarını toplamak için kullanılan ağaçtan veya metalden yapılan tarım aleti.

Dirgen: Genellikle harmanda sapları yaymaya yarayan ya da ot toplamaya yarayan metalden veya ağaçtan yapılan çatal uçlu tarım aracı.

Düven (Döven): Patosdan önce başağı saptan ayırmak ve sapı saman haline getirmek için kullanılan bir tarım aletidir. Düzgün kesilmiş tahta parçalarının altına kanallar açılarak belirli bir düzen içinde keskin çakmak taşlarını yerleştirilmiştir. Hasattan önce düvenler elden geçilir ve eksik çakmak taşları tamamlanırdı. Düvenin ön kısmı hafif yukarı doğru eğimli olur ve hayvanları koşmak için önde bağlantıları bulunurdu.

Gağnı (Kağnı) Arabası: Özellikle öküzler tarafından çekilen yük taşıma maksadıyla kullanılan iki tekerlekli, ağaçtan yapılma bir taşıma aracıdır. Köyümüzde günlük yaşamda tarlalarda mahsul taşımada, yük ve eşya taşımada uzun süre kullanılmıştır.

Gara zaban (kara Saban) : At, öküz ile çekilen ve ahşap gövdeli, toprağı süren ağaç gövdenin ucunda saban demiri bulunan tarım aleti.

Gavrama: Orağa benzeyen fakat ağzı keskin olmayan tarım aletidir.

Gamçı (Kamçı): Yaklaşık bir metre uzunluğundaki ince sopanın ucuna deri, ip vb. şeylerin bağlanarak yapılan vurma ve dövme aracı.

 

Geri: Daha çok saman taşımak için kağnı arabasına veya beğir arabasına takılan kumaştan ve tahta destekli aksesuar.

 

Goşum Takımı: Atların doğal hareketlerini kolaylaştırarak, ata zarar verebilecek sürtünmelerden koruyan, arabaları çekmesi için saraçlarca yapılan takımlardır. Bu takımlar; paldun, başlık, gem, çeki, yan kayış, ok kayışları, yular, dizgin, hamut, göğüs kayışı, gibi parçalardan oluşur.

 

Gözer: Buğday, toprak gibi şeylerin elendiği iri gözlü kalbur.

Orak: Yetişen ekinleri biçmek için çember biçiminde yassı, ensiz, ve keskin metal bir bıçağa benzeyen tarım aletidir.

Övendere: Çift sürerken sabanın ökçe kısmında biriken çamurları temizlemek üzere bir ucunda üçgen biçiminde küçük demir plaka, diğer ucunda çift hayvanlarını nodullamak için çivi bulunan değnek.

Patos: Hasat edilen buğday, arpa gibi tahılları saplarından ayırmak için kullanılan zirai donanım makinesidir. Traktöre bir kayış vasıtasıyla bağlı olarak çalışan patos makinesine açıktan saplar verilir. Bu saplar patos makinesinin içindeki dönen bıçaklar sayesinde samana dönüşürdü. Bu modele gara patos denirdi. Sonra buna bir elek eklendi ve bu elek sayesinde buğday, arpa gibi ürünler altta toplanır, saman ise dışarı püskürttürüldü. Ama patos çok tehlikeli bir aletti. Bir çok kazalara ve yaralanmalara sebebiyet verdi.

Pulluk: Boyunduruğa koşulmuş bir çift koşum hayvanının çektiği toprağı sürmek için kullanılan tarım aracı.

Tırpan: Uzun bir sapın ucuna tutturulan ot, ekin vb.ni biçmeye yarayan, hafifçe kıvrık uzun çelik bıçak.

 

Yaba: Harman savurmakta kullanılan, çatal biçiminde, tahtadan yapılma tarım aracı.

Yabaltı: Yabanın daha büyüğüdür. Saman atmada kullanılır.